پساز مرگ نادر کریمخان نیرویی به هم زد و پس از چندی با دو خان بختیاری به نامهای ابوالفتحخان بختیاری و علیمردانخان بختیاریائتلافی فراهم ساخت و کسی را که از سوی مادری از خاندان صفوی میدانستند، به نام ابوتراب میرزا (شاهاسماعیل سوم) را به شاهی برگزیدند. در این اتحاد علیمردانخان بختیارینایبالسلطنه بود و ابوالفتحخان بختیاری حاکم اصفهان و کریمخانزند نیزسرلشکر سپاه بود. اما چندی که گذشت علیمردانخان بختیاری،ابوالفتحخان بختیاری را کشت و بر دیگر همراهش کریمخان زند شورید ولی سرانجام پیروزی باکریمخانزند بود.^[۲][۳]

کریمخان پس از شانزده سال مبارزه دایمی توانست بر تمامی حریفان خود از جمله محمدحسن خان قاجار و آزاد خان افغان غلبه کند و صفحات مرکزی و شمالی و غربی وجنوبی ایران را در اختیار بگیرد. وی به انگلیسها روی خوش نشان نداد و همواره میگفت آنهامیخواهند ایران را مانند هندوستان کنند. برادر وی، صادق خان، نیز موفق شد درسال ۱۱۸۹ ه. ق. بصره را از حکومت عثمانی منتزع نماید و به این ترتیب، نفوذ اوامردولت ایران را بر سراسر اروندرود و بحرین و جزایر جنوبی خلیجفارس مسلمگرداند.

زندیان پس از کریمخان

پساز در گذشت کریم خان زند دگرباره جانشینان او به جان هم افتادند و با جنگ و نزاعهایمستمر، زمینه تقویت و کسب اقتدار آغا محمد خان و سلسله قاجار را فراهم آوردند. در سال ۱۲۰۹ هجری قمری لطفعلیخان آخرینپادشاه زند پس از رشادتهای بسیار آن به دست آغا محمدخان قاجار معروف به اخته خان کشته شد. در آن زمان کرمان پایتخت زندیه بود. آغامحمدخان با به دستآوردن شهر شیراز دست به کشتار کسانی که از دودمان زند بودند زد، پسران لطفعلی خانرا اخته نمود و دستور تجاوز جنسی به زن باردار و دختر لطفعلی خان زند و دیگر زناناین دودمان را داد.^{[نیازمند منبع]}

تشمال کریم (کریم خان زند) از تیرهٔ زند بگله بود. تیرهٔزند بگله مهمترین تیرهٔ طایفهٔ زند به حساب میآمدهاست. طایفهٔ زند گروهی بودندبا معیشت شبانی که از اراضی دامنهٔ زاگرس به دهستان پری و کمازان در نزدیکی ملایرکوچ کرده بودند.» معمولاً زندها را شاخهای از طوایف لک به حساب آوردهاند. یقیناً از نواحیشمال لرستان کوچ کرده و به وسیله شاه عباس صفوی در اطراف ملایر و بروجرد اسکانداده شدهاند.الگو:کریمخان زند، “جان. ر. پری”، علیمحمدساکی، ص. ۲۴ - ۲۵

عدهایاز وابستگان نزدیک این خاندان را با خود به تهران آورد و در قلعهای قدیمی در یافتآباد امروزیزندانی نمود که در اواخر قاجاریه توانستند اراضی اطراف را بدست آورند وهمانجا اقامت کنند و دیگر وابستگان این خاندان یا کشته شدند. یا به عثمانی گریختند و یا مهاجرت کردند تا جان زن وفرزندانشان در امان باشد. امروزه در استانهای لرستان،کرمانشاه، کردستان، همدان،کهگیلویه و بویراحمد، فارس، کرمان و خراسان بازماندگان طایفهزند زندگیمیکنند.

دستگاهدیوانی زند به رهبری حاج ابراهیم کلانتر که به لطفعلی خان خیانت کرده بود یکراست به قاجارها پیوست و به جزتنی چند که به واپسین فرمانروای زند تا دم مرگ وفادار ماندند دیگران رویه ابراهیمخان را پیش گرفتند.

کوچ طوایف زند

مسجدوکیل در شهر شیراز یادگار کریمخان زند

تعدادیاز طایفهزند چونوضعیت را نامناسب دیدند و بزرگان طایفه زند هرکدام برای رسیدن به قذرت دست بهکشتار یک دیگر زده بوداند، شبانه و مخفیانه به سمت کوهستانهای سختگذر بویر احمد حرکت کردند تا جان زن و فرزندانشان در امان باشد و تا زمانی کهسلسله عوض شد در همان جا میزیستند وانگاه که قتل عام بر علیه این طایفه به پایانرسید و بعد از مرگ اقا محمد خان قاجار که کینه این طایفه را بر دل داشت باز ماندهطایفه کریم خان به یاسیچ یا همان یاسوج کنونی کوچ کردند ودران مکان اقامت گزیدنندو در این مدت صاحب مال و منال خوبی شده بوداند. بعد سالها مخفیانه زندگی کردن حاجنیاز بزرگ طایفه به سمت اردکانفارس هجرتنمود وبا ورود ایشان به این منطقه کسی یارای مقابله با این طایفه تازه وارد رانداشت و انگونه که خدا میخواست به بزرگی و خانی منطقه درامد و ایشان برای همیشهدر این مکان اقامت کردند و بعد از حاج نیاز فرزندش حاج علی خان وفرزندان ایشان بربلوکات اردکان فارس خانی و کلانتری کردند و از این طایفه در فارسنامه ناصری یادشدهاست. ایشان کلیه دهات مجاور را خریداری کردند و خراج سالیانه حکومت را یکجا میپرداختنداین طایفه برای قدردانی از زحمات حاج نیاز بعدها نام خانوادگی نیازی را برای فامیلخود انتخاب کردند از حاج نیاز یاسیچی قرانهای خطی بر پوست آهو برای وراث آن بهجای ماندهاست. و در دوره پهلوی که مبارزات بر علیه خوانین آغاز شده ایشان بدونمقاومت قدرت را به حکومت مرکزی تحویل دادند. فارسنامه ناصری

از دیگربازماندگان طایفهزند کهبه یافتآباد ازمناطق تهران کنونی تبعید شده بودند نیز در اواخر دوره قاجاریه رضا قلی بک میرزا و بعد از او مرتضیخان زند معروفبه مرتضی خان یافت آبادی موفق به تملک یافت آباد، اسلامشهر وروستاهای اطراف شدند که البته در رابطه با این مالکیت همواره باعبدالحسین میرزا فرمانفرما معروف به شازده فرمانفرما از شاهزادگان صاحب نفوذ قاجار اختلافاتیوجود داشت که در نهایت پس از نزاعی طولانی و خشونت بار در دوران پهلویاول بارای دادگاه مالکیت یافت آباد به خوانین زند رسید. مرتضی خان یافت آبادی نیز همچون دیگر اقوام خود جوانمرد و مردم دار بود و به عنوان یکیاز پیشگامان اصلاحاتارضی بخشعمدهای از زمینهای یافت آباد را به صورت داوطلبانه به مردم واگذار کرد.^{[نیازمند منبع]} مقبره رو به تخریب وی در قبرستان یافتآباد واقعصادقخان زند؛۱۱۹۳-۱۱۹۶؛ وی در کرمان فرمانروایی به راه انداخته بود و دعویپادشاهی داشت. با ترور زکی خان خود را به شیراز رساند و فرمانروایی را به دستگرفت. ولی از علیمرادخان شکست خورد و به قتل رسیدوبه روایتی خودکشی کرد.

تفنگیکی از خانات زند در دوره ابولفتح خان

• علیمرادخان زند؛ ۱۱۹۶-۱۲۰۱؛ وی خواهرزاده زکی خان بود. او در آغاز بر اصفهان فرمان میراند و توانست بسیاری از رقیبان را کنار بزند و بر پایتخت شیراز دست یابد.

  برچسب: نویسنده: کورش تاريخ: چهارشنبه 11 بهمن 1391 ساعت: 17:20